Goed bestuur

Column De Bomen het het Bos in De Standaard van 5 juni 2019 http://www.standaard.be/cnt/dmf20190604_04444583

Groot respect zal ik betuigen aan wie erin slaagt met de erg tegengestelde krachten van dit tweelandenland een samenhangende federale regering te vormen met een meerderheid in beide landsdelen die bovenal het vertrouwen van de bevolking in de politiek kan herstellen.

Het is een joekel van een opdracht: welk antwoord geef je op de vertrouwensbreuken die tot het jongste verkiezingsresultaat geleid hebben? Welk nieuw migratie- en integratiebeleid is nodig? Hoe kun je het geschokte vertrouwen in de eerlijkheid van de verdeling van de welvaart herstellen? Hoe kom je tegemoet aan de onzekerheden die de razendsnel veranderende wereld creëert bij veel mensen? Ik weet het niet. Niemand heeft een draaiboek.

Voor de vertrouwensbreuk die veroorzaakt is door slecht bestuur, liggen de zaken anders. Daarvoor zijn de oplossingen al lang bekend. De slechte gewoonten komen voor op alle beleidsniveaus, ook in de deelstaten, maar daar soms een beetje minder. Vijf maatregelen kunnen het grotendeels rechttrekken.

Stop het gekibbel. Door die slechte gewoonte van de afgelopen regeerperiode – die nog erger werd in de campagne – kregen veel burgers een degout van de politiek. Regeren moet een ploegsport zijn. Ploeggenoten tackelen doe je niet. Ook de vertrumping moet stoppen. Ministers horen niet te regeren per tweet, ze treden niet op als geweldenaars en beledigen niet al wie hun pad kruist.

Doe niet aan steekvlampolitiek. Alles inzetten op de korte termijn maakt een regering tot kip zonder kop. Regeren doe je in functie van de lange termijn. Maar dat gebeurt hier zelden. In Vlaanderen legden de administratie en de aftredende minister-president alles klaar voor de oprichting van een Toekomstraad of een Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (naar Nederlands model). Federaal kan een herdefiniëring en herfinanciering van het Plan­bureau een goed vertrekpunt zijn.

Stop de systematische afbouw van administraties. De jarenlange personeelsstop en de voortdurende blokkeringen van vervangingen en aanwervingen (DS 3 juni) zijn nefast. Op de administraties kan nog worden bespaard. Niet door ze uit te hongeren, maar door reorganisaties, door de bevoegdheden intelligenter te verdelen en door hun beheerscontracten te geven.

Maak niet langer sjacherbegrotingen. België en zijn deelstaten werken nog met ‘aanwasbegrotingen’: ze groeien almaar aan. Bovendien worden ze tijdens de jaarlijkse begrotingsconclaven opgesteld zoals in een soek: met loven en bieden, liegen en bedriegen, sjacheren en marchanderen. Andere landen werken professioneler en met ‘prestatiebegrotingen’ die de resultaten van het beleid meten en dan vergelijken met de kosten ervan. De Vlaamse administratie heeft voor de nieuwe regering een voorstel klaargemaakt om met zulke begrotingen te beginnen en om een uitgavennorm in te stellen.

Ten vijfde, pak de staatsschuld aan. Veel van onze regeringen blijven meer uitgeven dan ze binnen krijgen. Als ze daarmee stoppen, kunnen ze de staatsschuld planmatig beginnen af te bouwen.

De ongezond grote greep

van de partijen op het

beleid moet verminderen

Daarnaast moet er, zoals Luc Huyse in de Standaard stelde (DS 1 juni), een einde komen aan de particratie, de ongezond grote greep van de partijen op politiek en beleid. Ook dat kan met vijf ingrepen.

Slank de megakabinetten af. Verklein de partijpolitieke ministeriële kabinetten met een derde in de loop van de komende regeerperiode. Herhaal dat twee keer, en tegen 2030 zijn ze gereduceerd tot zes persoonlijke politieke raadgevers per minister. De Europese ‘ministers’ – de leden van de Europese Commissie – kunnen Europa (500 miljoen inwoners) besturen met kabinetten van zes mensen. De talloze ministers van het kleine België en zijn piepkleine deelstaten hebben elk een hofhouding van 30, 40, 50 en soms 80 partijpolitieke dienaars.

Geef de politieke partijen minder centen. Ze krijgen hun geld niet meer op en beleggen het in immobiliën. Een vermindering met een derde moet probleemloos kunnen.

Licht de lonen van de parlementsleden en de ministers en de pensioenen van de politici, de ontslagvergoedingen en de aanvullende vergoedingen voor voorzitters en quaestoren eindelijk grondig door. Tot nu werden er altijd kleine aanpassingen doorgevoerd, telkens als er een schandaaltje losbarstte.

Stop de partijpolitieke benoemingen van topambtenaren in de administraties. De zogenaamd neutrale procedures leiden er nu toe dat driekwart van de topjobs toch naar kabinetschefs gaat.

Maak een einde aan de partijpolitieke aanstelling van leden van de raden van bestuur van overheidsbedrijven en -agentschappen. Zij moeten niet een partij, maar het algemeen belang dienen. Open sollicitaties en neutrale selecties zijn nodig. Overigens zijn ook de meeste functies van regeringscommissaris die partijen aan hun getrouwen geven, overbodig.

We weten al lang hoe de vertrouwensbreuk die veroorzaakt is door slecht bestuur, weg te werken is. Toch spreekt geen enkele partij daarover. Dat is verdacht.