Niet bezuinigen, heruitvinden!

Column ‘De Bomen en het Bos’ in De Standaard van 10 juni 2020.

Links én rechts zullen nog ­jaren op hun honger blijven zitten. Drastisch knippen in de sociale zekerheid en in de sociale voorzieningen zal lang niet meer mogelijk zijn. De sociale gevolgen van corona zijn te ingrijpend én langdurig. Bovendien was die sector al op dieet. De kraan langdurig opendraaien zal evenmin kunnen. Onze regeerders hebben zo hard nagelaten hun uitgaven te saneren, dat de staatsschuld klimt tot 120 procent van het bbp, zodat grote nieuwe sociale uitgaven ook uitgesloten zijn.

Er blijft maar één middel over om beter te doen in de sociale sector: hervormen. Grondig hervormen. Heruitvinden zelfs. Daarvoor is een nieuw sociaal pact nodig, met nieuwe basisafspraken. Dat kan in de plaats komen van het pact van 1944 over de sociale ­zekerheid en dat van 1963 over de gezondheidszorg.

Maar als de nationale voorzitter van het ABVV, Robert Verte­nueil, van zijn Waalse militanten al moet aftreden omdat hij over een nieuw sociaal pact durfde te spreken met MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez (DS 9 juni), dan is er weinig hoop op een sereen debat. Die af­zetting is een zoveelste stap die het zuiden van het land verder doet wegdrijven van het noorden.

Er blijft maar één middel over om

beter te doen in de sociale sector: hervormen.

Daarvoor is een nieuw sociaal pact nodig

De zorgsector is een lappendeken van federale en deelstaatbevoegd­heden. Wie erg ziek was, werd in de hospitalen op topniveau verzorgd. De ouderenvoorzieningen scoorden minder. De rest van de zorgsector werd twee maanden lamgelegd. De gevolgen voor de gezondheid van de bevolking zijn groot, voor de geestelijke gezondheid zelfs dramatisch.

Wat de ziekenhuizen deden, was essentiële gezondheidszorg. Prima, maar helaas worden ze daarvoor niet betaald. De federale overheid moest noodgedwongen al 2 miljard euro extra­ toesteken. Het financieringsmodel is kaduuk: het geeft vooral geld aan artsen als ze ‘prestaties leveren’, dat nadien afgeroomd wordt om de verzorging van de zieken te betalen. Minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open VLD) heeft een alternatief, maar dat is nog niet rond. Haar model zal geld vinden door de verspillingen te vermijden waartoe het huidige financieringssysteem aanzet.

Om de geestelijke gezondheidszorg en de ouderenzorg op niveau te brengen, zal extra geld nodig zijn, en niet weinig. Dat geldt ook voor de bete­re verloning en vooral de uitbreiding van het verplegend en verzorgend personeel.

De aansturing van de zorgsector bleek een ramp te zijn door de versnipperde bevoegdheden. Dat moet veranderen door zo veel mogelijk naar de deelstaten over te hevelen, en door federaal goede afspraken te maken.

Die overheveling biedt de kans om de financiering verder te herzien. Er is geen enkele reden waarom de kosten van de gezondheidszorg vooral betaald worden met bijdragen van werkgevers en werknemers. De hele bevolking plukt de vruchten ervan en moet dus mee betalen, via de belas­tingen. Meteen kunnen de te hoge sociale lasten op arbeid worden verlaagd.

Uitkeringen bij werkloosheid, langdurige

ziekte en pensionering kunnen nog wel

met sociale bijdragen betaald worden.

De klassieke sociale zekerheidstakken – de inkomensuitkeringen bij werkloosheid, langdurige ziekte, pensionering – kunnen nog wel met federale sociale bijdragen van werkgevers en werknemers betaald worden.

De eerste tak, de werkloosheid, doorstond de eerste test: de deugdelijkheid van de regeling voor tijdelijke werkloosheid is bewezen. Als de harde werkloosheid straks massaal toeslaat, volgt de tweede test: er zijn sectoren waar de werkgelegenheid zal instorten en andere waar het personeelstekort groot blijft. Het systeem moet tienduizenden mensen vooral via vorming naar een andere sector ­leiden: bijvoorbeeld horecapersoneel begeleiden naar zorgjobs en cafébazen herscholen tot zorgkundigen.

De tweede tak, de uitkeringen voor langdurig zieken, is een probleem. Sinds 2000 is het aantal gerechtigden verdubbeld. Deels door de toename van geestelijke ongezondheid en het schromelijke gebrek aan behandel­mogelijkheden, deels doordat die mensen niet geactiveerd werden. Er is een nieuw beleid nodig.

In de pensioenen, ten derde, is de nood aan hervorming het hoogst. De vorige regering kon starten met een mooi plan van experts, maar bakte er niet veel van. De opvolgers moeten van nul herbeginnen, mét en niet tegen­ de sociale partners. Bovenal moeten ze ook met twintigers en dertigers werken, en niet alleen met 55-plussers.

Stop het gepruts

Voor die hervormingen hebben minister De Block, haar administraties, de sociale partners en veel academici al elementen aangedragen. Zeker is dat er op lange termijn één systeem moet komen voor werknemers, zelfstandigen en ambtenaren. De discriminatie van zelfstandigen en werknemers moet stoppen. De ongerijmdheden moeten ook verdwijnen: het mag niet dat wie hier nooit gewerkt heeft, meer uitkering trekt dan wie een heel leven als werkende bijdragen betaald heeft.

Die richting moeten we dus uit. Stop nu met het politieke schaakspel en het gepruts: een diepgaande hervorming is nodig, een nieuw sociaal pact.